Je staat aan de start van je profielwerkstuk (PWS). Dit is het grootste project van je middelbareschooltijd! Grote kans dat je je afvraagt of je AI-tools zoals ChatGPT, Gemini of Copilot mag gebruiken om je te helpen.
Het korte antwoord: dat hangt af van de regels op jouw school. Omdat elke school anders omgaat met AI, is het zeker aan te raden altijd eerst goed te checken bij jouw school en begeleider wat de regels zijn, voordat je zelf aan de slag gaat. Zo weet jij precies waar je aan toe bent.
Op deze pagina geven we je handvaten hoe je het best AI kan gebruiken binnen je PWS en de meest belangrijke tips & tricks!
Waarvoor is AI handig (en waarvoor absoluut niet?)
Zie AI als een slimme assistent, niet als een vervanger van jouw eigen hersens. Jij bent de auteur en jij blijft eigenaar van de vraagstelling, de aanpak, de analyse en de conclusie.
- Doen: AI gebruiken om te brainstormen over onderwerpen en invalshoeken.
- Doen: Feedback vragen op de structuur van je verslag of de spelling van een tekst die je zelf hebt geschreven.
- Doen: Hulp vragen bij het bedenken van zoektermen of vragen voor een interview.
- Niet doen: AI je onderzoeksvraag, analyse of conclusie laten schrijven.
- Niet doen: Volledig vertrouwen op één AI-antwoord zonder dit zelf te controleren met betrouwbare bronnen.
Let op! AI is geen zoekmachine
Een van de grootste valkuilen is AI vragen om wetenschappelijke artikelen of bronnen voor je te zoeken. AI-modellen zijn taalmodellen, geen zoekmachines.
- AI hallucineert:Controleer altijd of AI geen bronnen, cijfers of citaten verzint. Het komt heel vaak voor dat AI titels van artikelen of namen van auteurs bedenkt die helemaal niet bestaan.
- Zelf zoeken: Je mag AI geen verzonnen bronnen laten gebruiken. Gebruik voor het zoeken naar echte literatuur tools als Google Scholar, de mediatheek van je school, of specifieke kranten- en artikelendatabanken.
- Broncontrole: Als je AI een bronfragment laat samenvatten, doe dit dan alleen als je de bron zélf hebt geselecteerd en gelezen. Vergelijk de AI-samenvattingen altijd aan de hand van de originele bron.
Hoe maak je een goede ‘prompt’?
Een prompt is de opdracht / vraag / tekst die je aan AI stelt. De kwaliteit van het antwoord hangt af van de vraag die jij stelt. Hoe specifieker je prompt, hoe beter de hulp.
- Geef een rol: Begin je prompt met wie de AI moet zijn. (“Gedraag je als een kritische PWS-begeleider…” of “Je bent een expert in de geschiedenis van de Koude Oorlog…”)
- Geef context: Leg uit wat je doel is. (“Ik zit in 6 VWO en schrijf mijn profielwerkstuk over de impact van fast fashion. Mijn hoofdvraag is…”)
- Wees specifiek in je taak: (“Geef me 5 suggesties voor deelvragen die focussen op de economische kant, in plaats van de ecologische kant.”)
- Vraag om uitleg, niet om het antwoord: (“Leg mij het concept van ‘inflatie’ uit in simpele taal zodat ik het in mijn eigen woorden kan verwerken in mijn PWS.”)
Privacy eerst: Deel geen gevoelige data!
Dit klinkt misschien logisch, maar let heel goed op wat je intypt of uploadt.
- Voer nooit persoonsgegevens, privégegevens of vertrouwelijke schoolinformatie in een AI-tool in.
- Heb je interviews gehouden of een enquête afgenomen? Zet nooit antwoorden met namen van klasgenoten, adressen of andere herleidbare details in een prompt.
- Tip: Wil je toch AI gebruiken om patronen te ontdekken in je onderzoeksdata? Maak dan eerst een volledig geanonimiseerde samenvatting (zonder namen of details) voordat je de AI om hulp vraagt.
Wees transparant: De AI-verantwoording (Acknowledgement)
ls je school AI toestaat, is de kans groot dat je moet bewijzen wát je ermee gedaan hebt. Dit doe je met een AI-verantwoording of een AI-logboek. Dit is een bijlage in je PWS waarin je eerlijk bent over je hulpmiddelen. Zet de volgende punten in je logboek:
-
- Welke tool je hebt gebruikt (bijv. ChatGPT of Gemini).
- Voor welke taak je het hebt gebruikt (bijv. brainstormen of structuur controleren).
- Wat je met de output hebt gedaan (heb je het aangepast, gebruikt als inspiratie of juist genegeerd?).
- Hoe je het hebt gecontroleerd (met welke bronnen heb je de feiten van de AI geverifieerd?).
Afhankelijk van je school of onderwijsinstelling kan worden gevraagd om een aparte AI-verantwoording. Hieronder kan je ons template downloaden en aanpassen naar jouw specifieke onderzoek / situatie.
De eindtest: Kun je het zelf uitleggen?
Tijdens je presentatie of verdediging zal je begeleider je kritische vragen stellen over je keuzes. Je moet de inhoudelijke vragen kunnen beantwoorden zonder hulp van AI. Gebruik je AI voor iets wat je eigenlijk zelf niet goed begrijpt? Dan val je tijdens de presentatie direct door de mand. Onthoud: het proces, je tussenproducten en je mondelinge toelichting vormen jouw bewijs van eigen werk.