Tips voor de voorbereiding van het docententeam

In deze fase krijgen leerlingen informatie over het proces van een profielwerkstuk. Hieronder volgen een paar tips voor de voorbereiding van het docententeam:

• Ga in gesprek met je leidinggevende of profielwerkstuk-coördinator. Bespreek wanneer er begeleiding nodig is en hoeveel tijd daarin gaat zitten.
  Misschien is het bijvoorbeeld handiger om een groep leerlingen samen met een andere docent te begeleiden. Of dat leerlingen feedback op elkaars werk geven.
  
• Maak als docenten samen afspraken over de taakverdeling en werkwijze bij het profielwerkstuk. Dat maakt de communicatie naar leerlingen duidelijker en scheelt in de werkbelasting.
• Vraag andere vakdocenten om voorbeelden van goede profielwerkstukken, hun ideeën over goed onderzoek en persoonlijke ervaringen. Maak goede afspraken over welke vakdocent in welke les (en wanneer) aandacht besteedt aan welk onderdeel en welke vaardigheden.
• Deel vooraf het hele traject in fases op, met een ureninschatting en mijlpalen. In het bestand ‘Leerlingen werkboek Profielwerkstuk 1.4.3 & 1.4.4’ zie je een voorbeeld van een totaaloverzicht van een traject van een  profielwerkstuk.
• Vul het totaaloverzicht met datums (liever geen weeknummers). Maak per schooljaar een planning, daarin staan de datums van:
  • Begeleidings‐ en voortgangsgesprekken (in het begin klassikaal, later per team).
  • De deadlines voor het inleveren van (deel)opdrachten. Leerlingen kunnen daarnaartoe werken: voortgangsgesprekken zijn voor veel leerlingen een stok achter de deur. Docenten voorkomen hiermee dat alle leerlingen in dezelfde week willen langskomen. Elk begeleidingsgesprek of voortgangsgesprek heeft een specifiek doel en agenda om de beschikbare tijd efficiënt te benutten.
• Stel als team vast of leerlingen in teams werken en wat dat betekent voor de profielwerkstuk activiteiten.
• Bedenk alvast hoe je leerlingen kunt begeleiden bij het samenstellen van en samenwerken in teams. 

In deze fase onderzoeken leerlingen hun interesses en kwaliteiten, en vormen ze groepjes om samen te werken aan het profielwerkstuk. Hieronder volgen een paar tips voor de voorbereiding van het docententeam:

• Bedenk een systeem om leerlingen zo goed mogelijk te koppelen aan de begeleidende docenten. Docenten die veel begeleidingsverzoeken krijgen, helpen leerlingen bij proces. Een andere docent helpt ze bij inhoudelijke vragen. Die docenten werken met collega’s die voor hun teams de tutorrol op zich nemen. Of organiseer speeddates waarbij leerlingen hun ideeën over een onderwerp voor een profielwerkstuk met verschillende docenten uitwisselen. Wellicht komen ze zo op nieuwe ideeën of spreken ze met docenten van vakken waar ze in eerste instantie niet aan hadden gedacht.
• Verzamel ter inspiratie voorbeelden van onderwerpen van profielwerkstukken van voorgaande jaren.
• Combineer waar mogelijk voorbereidende activiteiten en opdrachten voor beroepenvoorlichting‐ en studiekeuzetrajecten. Stem daarvoor af met de decaan en mentor.
• Zoek een collega om samen het profielwerkstuk te begeleiden en beoordelen.

In deze fase stellen de leerlingen een onderzoeksplan op om het onderzoek systematisch aan te pakken.

Hoe kan je er als docententeam voor zorgen dat de begeleiding minder tijdrovend wordt?

• Kies als team een aantal standaard templates voor het uitwerken van de hoofdvraag naar de deelvragen en de beoordeling daarvan. In het bestand ‘Docentenkatern 3; onderzoek opzetten’ zie je hier een voorbeeld van.
• Stel richtlijnen vast voor onderzoeksplan voor het vwo, een voorbeeld hiervan zie je in het bestand ‘Leerlingen werkboek Profielwerkstuk 3.5.4’. Maak een overzicht van gangbare onderzoeksmethodes bij verschillende studierichtingen. Dat kan per profiel verschillen. Vraag wat ervaren profielwerkstukbegeleiders passende onderzoeksmethodes vinden.
• Beschrijf de belangrijkste onderzoeksmethodes in de leerlingenhandleiding en verzamel links naar websites met uitleg. Zie het bestand ‘Leerlingen werkboek Profielwerkstuk 3.2.3’ voor een voorbeeld.
• Stem onderling af in hoeverre de complexiteit van een onderzoek van invloed is op de becijfering. Bijvoorbeeld voor een goed uitgevoerd eenvoudig onderzoek krijgt een leerling maximaal een 8, voor een complexer onderzoek maximaal een 10. Per profiel kan de complexiteit anders ingevuld worden, bijvoorbeeld: innovatief, origineel, diepgaand of uitgebreid.
• Check welke wedstrijden er zijn voor profielwerkstukken en geef dit tijdig door aan leerlingen die hiervoor in aanmerking willen komen.

In deze fase is het tijd voor het uitvoeren van de geplande activiteiten en het bijstellen ervan.

Hoe kan je er als docententeam voor zorgen dat de begeleiding minder tijdrovend wordt?

• Kies samen rubrics die recht doen aan het leerproces in de teamsamenwerking, de onderzoeksactiviteiten, de persoonlijke ontwikkeling en de resultaten. Dat biedt  ruimte voor het maken van fouten en het leren oplossen van problemen. De app Rubistar bevat heel veel voorbeelden van rubrics.
• Brainstorm over veelvoorkomende vragen. Maak hiervoor een mapje aan dat op een centrale plek staat. Vul dit aan met nieuwe vragen. Dat scheelt tijd en afstemming.
• Organiseer intervisie over de beoordeling door ervaringen uit te wisselen: hoe pak je de begeleiding aan? Je kan bijvoorbeeld (delen van) een profielwerkstuk door verschillende docenten laten lezen en beoordelen. Geven jullie ze hetzelfde cijfer? Deel daarbij de onderbouwing van de beoordeling met elkaar.
• Besteed bij alle vakken aandacht aan taalvaardigheid bij de realisatie van het onderzoeksverslag. Docenten en profielwerkstukbegeleiders moeten samen bepalen hoe ze daarmee omgaan. Eventueel kunnen taaldocenten hier een leidende rol in spelen.
• Zoek voorbeelden van goede en slechte werkstukken en wissel die uit om er samen rubrics voor te kiezen of in te vullen. Zorg dat elke profielwerkstukbegeleider een buddy heeft: een collega die je om advies kan vragen.
• Probeer de mediatheek in te schakelen voor lessen in informatievaardigheden en schakel ouders of oud‐leerlingen voor workshops.

In deze fase ronden de leerlingen het profielwerkstuk af met een verslag.

Hoe kan je er als docententeam voor zorgen dat de begeleiding minder tijdrovend wordt?

• Bepaal of je alleen het verslag beoordeelt of ook het portfolio. Wanneer je de beoordeling grotendeels baseert op het verslag moeten op basis van de informatie  alle leerdoelen te evalueren zijn. Een goed template kan ervoor zorgen dat leerlingen die informatie ook inderdaad opnemen in het verslag. Mogelijk is deze al beschikbaar binnen jouw sector of bij de profielwerkstuk-coördinator op school. Bepaal ook of de teamreflectie en de persoonlijke reflectie in het profielwerkstuk worden opgenomen of apart als losse onderdelen in het portfolio.
• Maak als docententeam afspraken over de verslaglegging door leerlingen en beoordelingsmodellen binnen het profielwerkstuk. Op die manier kan iedereen de beoordeling op dezelfde manier aanpakken, al is helemaal identiek beoordelen niet haalbaar vanwege de diverse vakinhoud en onderzoeksmethoden. Gebruik eventueel verschillende templates en beoordelingsmodellen voor verschillende vakgroepen/profielen.
• Bepaal als docententeam hoe je aandacht besteedt aan de taalvaardigheid van leerlingen bij de totstandkoming van het onderzoeksverslag. Maak daarover haalbare afspraken. Eventueel kunnen taaldocenten daar een leidende rol in spelen.

Tot slot is er de beoordeling door de docent.

Hoe kan je er als docententeam voor zorgen dat de begeleiding minder tijdrovend wordt?

• Een profielwerkstuk is een uitgebreid project waarbij er heel veel te beoordelen valt. De vraag is hoe je bij de beoordeling recht kan doen aan zowel het proces en het onderzoek als aan het uiteindelijke resultaat. Daarnaast speelt de complexiteit van het onderwerp een rol bij de beoordeling. Bekijk het beoordelingsmodel eens door de ogen van de leerlingen. Via deze insteek kan meer begrip verkregen worden, waar leerlingen het meeste energie en moeite in steken. Ze gaan daarbij strategisch te werk (‘Als ik dit nu nog verbeter, heb ik een 6.’). Wat valt je op? Is dit waar je als docenten het meest op wil sturen? 
• Trek een steekproef op de beoordeling. Laat een aantal profielwerkstukken  beoordelen door de begeleidende docent en een collega die niet bij de begeleiding betrokken is. Voldoet de beoordeling aan jullie richtlijnen?
• Overweeg alternatieve beoordelingsmogelijkheden van een profielwerkstuk zoals een jurydag.
• Evalueer jullie aanpak en bedenk verbetermogelijkheden die je volgend jaar wil invoeren.