Afbeelding: het Rijksmuseum
De Nachtwacht van Rembrandt van Rijn is één van de beroemdste schilderijen ter wereld. Het schilderij komt uit de 17e eeuw, en in die tijd maakten schilders zoals Rembrandt zelf hun verf. Dat deden ze door pigmenten te mengen met een oliebindmiddel. Maar wat voor pigmenten gebruikte hij precies? Hoe maakte hij zijn ‘gouden’ verf?
Operatie Nachtwacht
In het grootste onderzoek ooit naar de nachtwacht, genaamd ‘Operatie Nachtwacht’, proberen onderzoekers er onder andere achter te komen welke pigmenten Rembrandt gebruikte voor zijn verf. Dit is heel belangrijk zodat we weten hoe het schilderij zo goed mogelijk kan worden behouden voor volgende generaties. Het zijn vooral chemici die het onderzoek naar pigmenten uitvoeren. Door middel van geavanceerde technieken kunnen ze scheikundige stoffen meten op het doek van het schilderij, en er zo achter komen welke pigmenten zijn gebruikt.
Gouden verf
Er is specifiek onderzoek naar de goud-uitziende verf op de Nachtwacht, vooral op de kleding van luitenant Willem van Ruytenburch. Hij is de rechter van de twee centrale figuren op de voorgrond van het schilderij. Wetenschappers zijn er met behulp van een soort röntgenscan achter gekomen van er arseen en zwavel op de kleding van Van Ruytenburch zit. Na verder onderzoek met verschillende microscopietechnieken ontdekten de onderzoekers dat Rembrandt speciale arseensulfidepigmenten toepaste om een ‘gouden’ verf te maken. Deze pigmenten zijn pararealgar (geel) en semi-amorfe pararealgar (oranje/rood). Na het bestuderen van historische bronnen concluderen de onderzoekers dat Rembrandt doelbewust een mix van deze en andere pigmenten gebruikte om de gouden glans te creëren. Het lijkt erop dat in het zeventiende-eeuwse Amsterdam een breder assortiment arseenpigmenten beschikbaar was dan eerder gedacht. Ze kwamen waarschijnlijk via bekende handelsroutes vanuit Duitsland/Oostenrijk en Venetië naar Amsterdam.
Een aantal onderzoeksvragen kunnen zijn:
- Welke pigmenten gebruikte Rembrandt in De Nachtwacht en hoe werden ze gemaakt in de 17e eeuw? 2. Hoe maakten 17e-eeuwse schilders zoals Rembrandt hun verf en welke technieken gebruikten ze om verschillende effecten te bereiken?
- Hoe hebben handelsroutes in de 17e eeuw bijgedragen aan de beschikbaarheid van pigmenten voor schilders in Amsterdam?
- Hoe hebben geavanceerde technieken zoals microscopie geholpen om de materialen en technieken die schilders zoals Rembrandt gebruikte beter te begrijpen?
- Wat is het verschil in het gebruik van pigmenten tussen De Nachtwacht en andere werken van Rembrandt en tijdgenoten?